Friday, 9 January 2015

THIAN LEHKHATHAWN
Ka thian,
A chang chuan i inngaihtuah thin a,mal ngawih ngawih a inhriat chang leh nun ruak em em a awm chang i nei a,khawvelah hian tih tur nei ve lo ni mai a inhriat chang te ilo nei thin.Hlawhtlinna te hi sum leh pai leh nihna a tang vek a teh ani si a i beidawng a,hna tha mumal i neilo a han chawrchhuak turin pawisa i nei chuang silo.Mi ropui nih ve te,mi ngaihsan nih te leh chhungkua tal a midang mamawh lo a han awm te i chak a mahse i ngaihtuah nasat poh leh hlawhchhamna,beidawnna leh nun ninna in i khat.Kal ngaihna hrelo in i awm a hmasawn ngaihna i hre si lo,he nun rapthlak tak  a tang hian tlanchhiatna tur i zawng a,ruihhlo lamah te i kal phah ta a.Mahse ruihhlo leh engmah hian hahdamna a lo thlen chuang silo che....
Thianpa,thil pakhat chiah ka hrilh duh che a,he khawvelah hian thei ve ni a i inhriat ni phak silo in emaw,hna tha hmu zolo in emaw,Pawisa bul tanna tur nei loin emaw,hmasawn duh si tuna i awmdan ai a hmasawn dan tur hrelo in emaw i lo awm a nih pawhin beidawng lo la,he thil pakhat hi hre reng la ka duh "Minep tak ni a i in ngaihna kha a diklo a, mi bik ini.Tuna i awmdan khan i nihna a define lo,potential i nei a,nangmah ah khan hlawhtlin nan a pawimawh a awm vek,puihna chhete erawh i mamawh mai chauh ani.Tumah in en hniam tir lo la,chu ai a pawimawh chu nangmah kha in en hniam ngai suh.I nihna kha tuman an nih sak dawnlo che a i dinhmunah tumah an ding thei lo, i tih tur pawh i ko ah a innghat,tuna i nihna kha he i hringnun zinkawngah hian hlawhtling turin a tawk em em a, i hma lawk ah khan hlimna a awm a, mahse penkhat erawh i pen ve hram a ngai".
Thianpa,Cheetan Baghat a kha tumkhat chu intihhlum mai duh hial khawp in a beidawng ve a chu lai tak chuan tual ui mai mai leh neitu pawh neilo a hmu a,heng tual ui mai mai pawn an nun chhuah nan a theih tawp a an beih chuan enge ka beih loh bik ang tiin a rilru a siam anih kha.Nia,kutdawh leh Uicho mai mai pawn dam khawchhuah nan theih tawpin an bei ve a enge kan beih loh bik ang le.Engkim hi sum leh pai leh nihna in tehlo la ka duh,thil ropui tak tak hi sumin a lei thei lemlo.Zeng leh che thei miahlo niin sum lehpai hi i tu leh fate hnenah rochun tur neilo pawh nila tawngtai dan leh Pathian hnena innghah dan ringawt pawh i zir tir a an rilru a i tuh ngheh a i hlawhtlin pui chuan damchhan tlak a tling a, a ai a ropui a awm bik chuang hleinem.
Thianpa,tuna i awmdan hi i nihna tak tak a ni lo,i nihna diktak hi hei ai hian a tha daih tih hrechiang ber tu ka ni.I kal sual laklawh a,i dai pelh rih mai mai ani.Mahse,thianpa,kal sual te hi chu thil hlauhawm a ni lo a kalsual tih kan inhriatna lai atang khan let leh mai tur,kalsual ai chuan thutsual hi a pawi zawk a mualphothlak bawk si.Engtikniah emaw chuan thingpui no dawm chungin heng harsatna te,tu leh fate chanchin te hlim tak in Pathian zarah kan la sawi dun ngei ka beisei,lo dam reng ang che.
I thian,
BENA
INFIAMNA LAM

Kan ram hi a rethei ang reng si a hna lah a vang ang tulhtulh a,Sorkar hna lut tur ngat chuan mi tam tak zing a inziah tlin nalh a ngai ta,chumi ti tur chuan saptawng lamah chak tak leh naupan lai atanga school tha tak a kal ve a ngai.Mirethei,school tha ber ber a lut ve theilo tan chuan mangan tham ani.Hetih lai hian thil vanneihthlak tak erawh chu tun dinhmunah chuan tunhma ang lo takin sport lam atangin eizawnna tham sum a awm mek,a va lawmawm em!
Tunah chuan Sports theih avang a hna hmu tam tak kan nei tawh a.Police lamah leh hna hrang hrangah sang lutuk lo mahse kan sport thei te an lut ta neuh neuh a,an lawmpui awm khawp mai.Mahse,hetih lai hian state level vel a champ fo thin hna hmuh tak vang a kan ti tha ta ngailo a nih chuan in enlet a ngai ve khawp ang.
Sports dicipline hrang hrang zingah hian Boxing hi kan hlawhtlinna pawl tak niin ka hria a,khawvel huap a lang tham ngat Jenny leh Zoramthanga kan nei.Mahse,kan ti teh ang,hemi te pahnih hi an lo hlawhtling a sorkar pawn hna tha em em a pe ve ve a,hna an hmu chiah a sports lamah an zuih ral nghal!! Heng mite hi an hlu viau em? Talent nei tha lutuk khawvel huap pawn an ni a, hna an hmu a an ral thum,anmahni ringawt hi ral thum nise a zia zia awm tur a nia mahse an ral thum rual hian thangthar te tan kawng an ti ping tlat hi a pawi lai chu ani.
Sports Minister pawn 'hna hi chu kan pe tawhlo ang tumah,a sawtna a awmlo a an chhiatphah zawk' a ti tih tawngkam te a lo awm a,a pawi a adik bawk si.Jenny te hi hna hmu mailo se a talent hi Olympic thleng a gold la thei khawp ani,Zoramthanga lah chuti bawk.Rilru nat thlak deuh chu heng mite hian an naute lo kal zel tur tan kawng an ti ping vek a,hna an hmuh hian hna pe tu te ti phur khawpin han hlawhtling zui se sports lam ah an naute la khel mek zawng zawng tan kawng zau tak an lo sial sak ni mai tur,a thinrim thlak ka ti thin han ngaihtuah vang vang hian.
Hetih lai hian Football lam a hlawhtling te (JeJe-a,Mama,Adika etc) te erawh an entawn tlak a an naute ho tan kawng an sial mek e.LPS lam ten pro fight te an tia sport thiam te an ti phur a,MPL lam zawng pawn hmasawnna nasa tak kan hmu bawk,Sports thiamte tan a kawng hawng a inphal tak tak te malsawmin awm zel se,infiam mi hlawhtling mek te pawh thlen chin a duh tawk mai loin kan naute zel tan a kawng ti ping tu ni tawh lo a kawng sialtu nih tum zelin theih tawp kan chhuah a hun ta.Tan i la zel teh ang u.

Monday, 5 January 2015

HMAIKAWR

Krismas laiin kan fate hnenah Krismas Putarin thil a pe che a te kan han ti thin a,naupang ho rilruah Krismas Putar chu pa fel deuh hmaituam ni tur a ngaihna te a awm a,anihna tak ah erawh chuan keimahni rethei ve tak te te te kha Krismas putar chu kanni.Hetianga miropui bik inthup nan a hmai han tuam vel hi film velah pawh kan hmu fova Spiderman,Batman,Zorro etc te ho te,a takah chuan mi pangngai ve tak ni hlawm kha thiltha a ruk a an tih dawn chuan an hmai an tuam thin.

Hmaituam dan chidang leh chu kan chhiatna lai leh thil tihruk thup tum a hmaikawr phen a bihruk hi ani.Greek thumalah hian hetiang a 'hmaikawr phen a biru' tihna thumal khat hi a awm a chu chu 'hupokrites' ani.English in an la peng a Hypocrite an ti a a thumal hi a thalo lam kawk deuh ani.Kristian te pawh hi midangin min sawinaah hian Hypocrite min ti fo a,biakinah leh Sunday velah chuan tha em em,mahse,nitin nunah rinawmna nei chuang silo mi phakar angin min chhuah thin.Midangin min hmuhdan ani miau a a dikna chin pawh a awm ang,mi perfect tumah kanni lo a misual ngaihdam ve mai kan nih hlawm avangin kan tlinglo reng a,Kristian zinga ropui ber pawl a kan ngaih Paula pawn 'thiltha tih ka tumin thil thalo ka ti leh thin' a ti ngam tawk ania mi min sawi dan hi a dik thawkhat ang.

Kum tam tak kal ta khan Lal Isua pawh kha hmaikawr vuahin he lei ah hian a rawn kal ve a,Lal Isua helei a hmaituam a a rawn kal ve kha erawh zawng a hming reng kha "Maka" an ni pang a,a hming ai mah khan a chezia leh a rawn kal dan kha a la mak zui.Mihring chi te tak te atangin hmeichhe pumah thlakua an awm pang a,engkim ti thei si kha engmah ti theilo in chaw barh leh zun leh ek tir an ngai a,pianna tur tha mumal pawh neilo in rethei takin a rawn seilian  a,a kawm duhzawng te lah mihnuai hnung te te zel an ni zui.Pastor bright tak tak te hi kan hmu fo a,bialah an han awm hian kohhran puipa te leh mi challang deuh te an han tlawhin an han kawmngeih hmasa thin a ni ngai a, Lal Isua ve kha zawng a kalna a piangah Nawhchizuar,hlepru,tualthat thin leh misual te bulah a han khawsa hmasa phawt zel ania,kan kohhran Pastor tur nise kan duhlo tlang ngawt ang.Hmaikawr hrang hrang zingah hian Maka hmaikawr hi zawng hralh a tla nganglo ani.

Saturday, 20 September 2014

PATHIAN ROPUI ZIA(Lehkhabu hrang hrang chhiar a tangin)

Pathian ropui zia hi ka ngaihtuah ve fo thin a,a them pawh hi hrechhuak ve theilo mah ila kan hriat phak chin atang ringawt pawh hian a mak tih bak sawi tur a awm lo a,keini hriat ve theih tawk ah chuan a thil siam a tang hian a chiang ber mai awm e(Biology Subj ka la bik lo a ka hrethiam bik lo,lehkhabu hrang hrang a tang leh thian te hrilh chawpin ka ziak).
Kan taksa asiam dan hi han en ta ila,thil pawimawh pahnih a awm a 1.Bio Molecules[Lipid(fats),carbohydrates(sugar),Protein,Nucleic acids(DNA and RNA)] leh 2. Elements(calcium,potasium etc).Protein bik hi han sawi ta ila,kan taksa hian nunna a tan Protein a mamawh a,Protein siamtu amino acid hi han en chiang ta ila,amino acids 50 ai tam in combine khan protein a siam a,protein hi chi hrang 200 vel hi kan chheh vel ah hian a awm a chung zingah chuan chi 20 chauh hi nunna a tan a tangkai chu a ni.Cell chhungah khan a inzat chiahin amino acid kha ding leh vei ah a awm a chutah chuan veilam a mi chauh kha nunna a tan pawimawh a ni a chu chu isomer kan tih kha a ni.Protein molecule pakhat siam chhuak tur in amino acid te kha za chuang a indawt dik dan thlapin leh a inzawm dan dik thlapin a inzawm diat diat tur a ni a,a inzawm dan kha chhete pawn sual se cell nung a siam thei lo.Protein molecule pakhat siam mai hi a tawk a la ni lo fo a chutiang protein molecule 200 chuang a dik thlap a inrem a siam chu cell nung siam nan a ngai.
DNA leh RNA siam hi a hautak leh zual a,nucleus a nucleic acid kha chi hnih in an then a DNA leh RNA.English a alphabet 26 kan nei ang hian DNA hian chemical alphabet chi li a nei ve a Adenylate,Guanylate,Cytidylate leh Thymidylate te an ni.English alphabet 26 in words te,phrases te,sentence te a siam ang hian DNA units pali te hian cell in a hriatthiam theih turin words te,phrases te,sentence te siam turin a dik thlap in a inrem ve a a ni.Hetiang khawp a thil harsa leh dik thlap ngai a nih avang hian he kan taksa hi Darwin-a te sawi ang hian tihpalh thilthu a thleng thei ni in a lang lo a hetiang a dik thlap tur chuan siamtu tu emaw tak awm a ngai a ni.Darwin-an a theory a chhawpchhuah pawh khan helai hi a ngaihtuah thleng pha lo ni ngei tur a ni.
'Big Bang' kan hria a,hun intanna ani tiin tam takin kan pawm a dik pawh a dik mai thei.Engemaw vangin Big Bang kha a rawn thleng a Universe kha a expand ta a,kha mi a expansion a kha Stephan Hawkings an a calculate dan chuan kha expansion a thlen hnu second khat lek ah khan a expansion a kha second khat hmun 1/1000000000000000 lek pawn sual ta se Universe kha a puak dawn a ni.Chumi awmzia ah chuan kha expansion a kha a dik thlap a a thlen a ngai a,chutiang tur chuan thil engemaw vang a thleng palh ni thei a nilo,a thlen tir tu a awm a ngai ani.A thlen palh mai mai theihna chance hi awmlo tawp chu a ni lo a mahse a chance tlem dan chu heti hian sawifiah ta ila 'Sahara Desert ah khuan lungte te tak te thukru ta ila,chu chu mitdelin zawn hmuh tum ta se' chutiang vel ang chu ani a thil theihloh a ni.
Pathian ropui zia hi chhut sen theih pawh a ni lo a,zanah pawnah han chhuak ila han hawi vel ila a thilsiam te atang hian a ropui zia hi a lang chiang ber awm e,chuti chung pawn a them pawh kan hrethiam thei silo.Atheist lar em em Bertrand Russell chu a fanu chuan ti hian a chung chan a sawi a,"kapa khan a damchhung zawng khan Pathian a zawng a ni,dik tak chuan kapa nun khawhar tak ah khan nunruak a awm a chu chu Pathianin a luah khat thin a,thil dang luah khat tu tur azawng nasa a a hmu chuang lo" a ti.Heng zawng zawng ka ngaihtuah chang hian chuan chaklo te leh tlinglo te ni mah ila he hla hmang hian Pathian fakin ban ka phar lo theilo thin.
"AW,LAL PATHIAN I KUTCHHUAK THILSIAM TIN RENG,
DAWN CHANGIN MAK TIIN KA LO KHAT THIN.."

EARN IT
Captain John H Miller: " James,..Earn this,earn it"
He thu hi "Saving Private Ryan" film a a changtupa Captain John H Miller(Tom Hanks) an a thih dawn tep a Ryan a bul a a sawi tawi te sei zet si a ni.Indopui pahnihna lai khan fa mipa hlir pali nei Pi Ryan-i chu a fate pathum zet mai a chan a nikhat thil thu ah a fate thih thu lehkha pathum in a deng rual dawn a,a fate zing a la dam chhun Sipai Lumum Ryan a chu a thih ve leh mai an hlauh a vangin Abraham Lincoln a thupek in hruai haw tur in Captain John H Miller a hruaina hnuaiah sipai te an chhuak ta a nih kha.Harsatna tam tak an tawk a atawp ah Ramelle khawpui a Merderet River hmun a lei pawimawh tak vengin Sipai lumum Ryan-a leh a thiante chu an va hmu ta a,Ryan-a chu a unau te thih thu an han hrilh a hruai haw an han tum ngawt a a lo duh ta hauh lo mai a "ka unau neihchhun te bulah ka awm a ka hawsan na chhan tur a awm lo ani,ka nu pawh hrilh ula a hrethiam mai ang" a ti ta tlat si a,mihring an tlem a,hmanrua a chhia a,lei a pawimawhin German an hrang si,Miller-a leh a ho te chuan chu indona hmunah chuan do pui a ven him an rel ta ringawt a,an thih phah deuh vek a,a tawp ah an Captain pawh chu lei tihchhiat a tumna lamah an kap fuh a,Captain John H Miller-a thi turin Ryan a beng bul a thu a sawi hi tawi te "Earn it" tih te chauh mah nise thu tam tak a sawi a,damchhung a zir tur thu ril a sawi a ni."I nun hi a hlu a,i nunna a tan hian mi tam tak in an nunna an chan a,an hmangaih tak tak an nupui leh fanau te an kalsan phah a,i nun hi a hlut ang tak a hlu hian hmang chho la thawk chhuak rawh" tiiin dah ta ila.
Tichuan,nangmah hi han inngaihtuah ve teh,i nun pawh hi nuam leh hlimawm a i lo hman ve theih nan i nu leh pa ten theih tawp in an thawk a,sum leh pai an lo nei lo deuh a nih pawn kawl a ni chhuak chhiar tak meuh meuhin a bei ve asin,tin,an lo neinung deuh a miin an lo rel in eiru te an lo ti thin a nih pawh in tumah hi nulat/tlangval lai a sum ngaihtuah a ei teuh teuh peih an awm bik lo,an lo diklo deuh a nih pawn i lo nawmsak ve deuh nan bak an ti bik lo asin,zu leh sa ah an lo tlan ve anih pawn a chhan hrelo in i dem theilo,an siam nawm theih loh che vang a rilru hah em em pawh an ni ve thei,rilru hah hian tlanchhiatna tur kan zawng thin a a then an inkhel vak a,a then kohhran ah an inhmang vak a,a thenin hna an thawk vak a,a then in drugs,a thenin zu lamah,kan rilru hah vang a tlanchhiatna hi a in ang lo mai chauh thin a ni,a chhan hrelo in i dem thei miah lo.Mi ai a i mawi loh in a rukin an tap thin a,i lehkha zir theih nan an neih zawng zawng an hmang ral a,sum neih loh vang a an indawm kun zan zo zai te hi i hrethiam phak lo,krismas hi i tan hlimna hun leh thil thar neih hun a nih lai hian a ruk a an tah hun a ni a,i nat hian an na a i hlim hian an hlim a ni.Heti khawp a an nun zawng zawng hlan a buaipui tu che leh hmangaihtu che an la awm vang hian i nun hi a hlut zia ngaihtuah nawn fo la,i seilenna khwvel hi a nunrawng em em a beidawnna te i lo tawng ve thin a nih pawhin khawlai a kutdawh mai mai pawn an nun khawchhuah theih nan theih tawpin an la beih hram hram peih chhung chu i fight loh bik na tur chhan a awm lo a,i nun beidawn vang a he khawvel sual lam a i pen thui dawn a piang in he thu tawi te hi ngaihtuah thin ang che "Earn it" tih te mai hi.
GOD and LIFE

Nikum kum tawp khan Message ka dawng nawlh a " Kapu,lehkha zir ve ka duh si a,in hnen atang khan ka lo zir thei a ngem?Nikumah chhungkaw harsatna a vangin cl-10 ka zawm theilo tawh a" tih a lo in ziak a.Kan inbia kan in be ta a lehkha zirtur chuan a rawn zin ta a anau cl-9 zirtur hi arawn hruai tel a,mipakhat in keimahni hi a lo kawh hmuh a lo ni awm e.Ka hmuh tirh chuan an pawr chep a ka khawngaih ve hle a tichuan admission te kan han tifel a kan hnenah chuan an awm ve ta rawih a.Tunlai hun a Unau ka hmuh ve tawh ah chuan an inhmangaih in an la fel ber awm e.A rei tulh tulh a keini chhungkua chu min enkawl hi a ni ta zawk ngawt mai a,min mamawhna ai chuan kan mamawhna hi nasa tak a ni.
Mahse,khawvel hi kan duh angin a lo kal diak diak lem lo a kar hnih lek kal ta mai khan annu chanchin kan hria a thih ngam in Aizawl damdawiin ah an lo phur phei a,a U zawk chu enkawl tura kal loh theih loh ani ta.Annu ber lah chu a tha dawn a maw tiin damdawiin atangin an chhuak a an han hawpui a Thenzawl an thleng hman awrh a damdawiin ah na takin a bawksawp leh a anau zawk pawh a phei a ngai leh ta mai,annu berin eizawnna a tih theih tak dawn loh avangin school chawlhsan turin thutlukna an siam a ngai ta der a.Zanin a kan han inthen tur chhung inkhawm kan nei chu ka ngaihtuahna ah a lut nasa ve hle a,"Life hi chu a van fair lo em" tih te,"Engati bik kher nge?" tih te rilruah arawn lut zut zut a zawhna hlir zawhna hlir ani.Zanin chhung inkhawm kan han nei pawh helai zawhna hlir hi rilru ah a lut a, dik tak chuan chhungkua ang mai a kan lo in en hman vangin hnuk pawh a ulh ve a tawngtai pawh ka tui thei meuh lo.Kan han zo meizial zu pah a ka mu mai mai chuan ninhlei thil thu liau liau ah ka bul hnai a lehkhabu chu kan keu mai mai a he thu in ziak hi ka zuk chhiar fuh pek a " We tend to think,Life should be fair because God is fair,but,God is not life.Do not confuse God with life.Learn to see beyond the physical reality in this world to the spiritual reality"(a mizotawngin ka let thiam lo).Ka harh hawk mai.
NEI TAWH,NEI MAI TUR LEH NEIH LA TUM HMU RIH SILO TE TAN A THURAWN:
PASAL NEI TAWH TAN:
(1) Tunlai hun ah kan buai tlan vek tawh a vangin awmpui hi neih loh theih loh a nihna chin a awm ta,awmpui lak dawn hian nuber tan fin thiam a tha.Hmeltha deuh te hi awmpui a tan lak duh reng reng loh tur,paber hi choka a nalh zet zet a eirawngbawl lai vel a thut zin viau a awmpui te an in tih thu tulh tulh chuan buaina a in mung chho tan tihna.
(2) Pasal te hi zungawl vei an nih tawh chuan nghei tir a harsa tawh a an in zeuh zeuh tan tirh lai hian fin chhuah a tlai dar thum leh a chan ve(three thirsty) vel a tang hi chuan thil ei tir teuh teuh a hrai puar thin a tha,zu in tan tirh ah hian puar sa ul in kan in theilo deuh vek a zu chakna a tibo.
(3) Lungawilohna leh thinrimna deuh neih hian mahni chhungte zawk hi hrilh lovin pasal chhungte hi hrilh daih a tha.Kan chhungte lungawilohna kan hrilh chuan min lo thinrim pui ve a thu eng engemaw an lo sawi ve a buai a tam,nupa chu kan inhmangaih a engtin pawn in ti ila kan inngaidam a kan theihnghilh vek mai zel midang an lo tel ve hi chuan ser a awm tlat thin.
NUPUI NEI TAWH TAN:
(1) Makpa hi chihnih an awm a makpa vawk talh chi leh makpa kawrchung ha chi.Makpa vawk talh chi ho hian thil tihkhawm nikhua hian hna hautak zawng zawng an thawk a an hming a lang chuang ngai lo,makpa kawrchung ha chi ho hi chu tlai tawk ah an rawn kal a an kawk kual zat zat a fak an hlawh ber zel.Makpa kawrchung ha chi hi nih ve hram tum tur.
(2) Hmeichhia hi kan thiamna reng pawh nise vuak chuan mipa te hi a thiamlo zawk leh mualpho zawk kan ni zel, chuvangin, thin a rim viau chuan nupui te hi sih ngar ngar tur,han tlan pawh nise min sik a tih ringawt kha chu an chhungte pawn ho an lo ti ve a an hauh hrep hnu ah an lo tir haw leh zel.
(3) Nupui ngamlo nih te hi thianten min fiam a a nuamlo ve thei a thisenin a ngam miau loh chuan te zawk leh chaklo zawk pawh nise a tihngaihna tak a awm lo.Nupa hi a mak khawp a inneih hlim a in tir hmasa zawk zawk hi kan in tir kumkhua mai a chuvangin inneih zan hian thluak hman a tirh char char tur,duat hi chu a hnu lamah fe,a tir a duat hliau hliau hi a fuh lo duh zek a nia.